Redes e transferências artísticas no Sul da Europa (1870-1918)

Objetivos

1. Compreender a produção artística numa lógica de rede, contactos, circulação e transferências culturais;
2. Dominar as referências teóricas e historiográficas que fundamentam essa compreensão e os debates que lhe estão associados (nomeadamente os que decorrem das abordagens pós-coloniais, da crise das narrativas eurocentricas e da revisão dos conceitos de influência, identidade ou periferia);
3. Conhecer a produção artística baseada na Europa do Sul entre os academismos e as 1ªs vanguardas, com destaque para a análise de exemplos portugueses e espanhóis, mas também italianos e gregos;
4. Mapear e analisar redes e transferências artísticas na Europa do Sul;
5. Mapear e analisar redes e transferências artísticas entre o Sul da Europa e outras partes do mundo (não apenas o centro e o norte da Europa, mas também territórios como o das colónias e ex-colónias);
6. Aplicar os conhecimentos adquiridos e desenvolver a capacidade crítica na elaboração de um trabalho de investigação escrito.

Caracterização geral

Código

722061108

Créditos

10.0

Professor responsável

Joana Esteves da Cunha Leal

Horas

Semanais - 3

Totais - 280

Idioma de ensino

Português

Pré-requisitos

N/A

Bibliografia

 AAVV, Alvarez. Lisboa: Imprensa Nacional Casa da Moeda, 1987


ALVES, Vera Marques, Arte Popular e Nação no Estado Novo. A Política Folclorista do Secretariado da Propaganda Nacional. Lisboa: ICS, 2013


ANDERSON, Benedict, Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. London and New York: Verso, 1983


ANTLIFF, Mark, “Cubism, Celtism, and the Body Politic”, The Art Bulletin, Vol. 74, N.4 (Dec 1992), pp. 655-668


_____________, “Fascism, Modernism and Modernity”. The Art Bulletin, Vol. 84, N.1 (Mar. 2002), 148-169


______________, Avant-Garde Fascism: The Mobilization of Myth, Art, and Culture in France, 1909-1939, Durham: Duke University Press, 2007


ANTLIFF, Mark, LEIGHTEN, Patricia, Cubism and Culture. London: Thames and Hudson, 2001


ARENAS, Manuel, AZARA, Pedro (Eds.), Art contra la Guerra: Entorn del pavelló espanyol a l’Exposició Internacional de Paris de 1937. Barcelona: Ajuntament de Barcelona, 1986


ARNALDO, Javier, 1914! La vanguardia y la gran guerra. – Madrid: Museo Thyssen-Bornemiza, 2008


BAIÃO, Joana, Museus, Arte e Património em Portugal. José de Figueiredo (1871-1937). Casal de Cambra: Caleidoscópio, 2015


BAL, Mieke, BRYSON, Norman, “Semiotics and Art History”. The Art Bulletin, Vol. 73, N.2 (Jun 1991)


BALSACH, M.J., Joan Miró: Cosmogonias de un mundo originario (1918-1939). Barcelona: Galaxia Gutenberg, 2007


BELTING, Hans, The Germans and Their Art: A Troublesome Relationship. – Chicago: University of Chicago Press, 1998


BERHAUS, Günter (Ed.), International Yearbook of Futurism StudiesSpecial Issue: Iberian Futurisms, Vol.3, De Gruyter, 2013, 99-122


BIÈRE-CHAUVEL, Delphine, Le réseau de Robert Delaunay. Aix-en-Provence: Université de Provence, 2005


BISHOP, Claire, “Against Digital Art History”. Humanities Futures — Franklin Humanities Institute, 2015


BONET CORREIA, Antonio, et al., Arte del Franquismo. Madrid: Cátedra, 1981


BOZAL, Valeriano, Arte del siglo XX en España. Madrid: Espasa Calpe, 1991


BRIHUEGA, Jaime, Las Vanguardias artísticas en España. 19091936. Madrid: Istmo, 1981


BRU, Sascha, MARTENS, Gunther (Eds.) The Invention of Politics in the European Avant-Garde (19061940). Leiden: Brill, 2016


BURDICK, Anne, DRUCKER, Johanna, LUNENFELD, Peter, PRESNER, Todd and SCHNAPP, Jeffrey (Eds). Digital Humanities. Cambridge: MIT Press, 2012


CANCLINI, Néstor García, Hybrid Cultures: Strategies for Entering and Leaving Modernity (translated by Christopher L. Chiappari and Silvia López). Minneapolis: University of Minnesota Press, 1995


CARDOSO, Rafael, Modernity in Black and White: Art and Image, Race and Identity in Brazil, 1890-1945. Cambridge University Press, 2021 [edição brasileira pela Companhia das Letras, 2022]


CARMONA, Eugenio, Picasso, Miró, Dalí y los orígenes del arte contemporáneo em España, 1900-1936. Madrid: Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia, 1991


CASID, Jill H, D’SOUZA, Aruna (Eds.), Art History in the Wake of the Global Turn. New Haven: Yale University Press, 2014


CASTELNUOVO, Enrico, GINZBURG, Carlo, “Symbolic Domination and Artistic Geography in Italian Art History,” [1981] (translted by Maylis Curie). Art in Translation, Vol 1, N. 1 (2009): 5–48


CASTRO, Maria João, O essencial sobre os Ballets Russes em Lisboa, Lisboa: IN-CM, 2017


CATASÚS, Aleix, PUIGDOLLERS, Bernat, El Noucentisme a Barcelona. Barcelona: Ajuntament de Barcelona e Àmbit Editorial, 2016


CHAKRABARTY, Dipesh, Provincializing Europe: Postcolonial Thought and Historical Difference. Princeton and Oxford: Princeton University Press, 2000


CIRICI, Alexandre, La estética del franquismo.Barcelona: Gustavo Gili, 1977


CLARK, T.J., Farewell to an Idea: Episodes from a History of Modernism. New Haven: Yale University Press, 1999


COMBALÍA, Victoria, El descubrimiento de Miró. Miró y sus criticos, 19181929, Barcelona: Ediciones Destino, 1990


COTTINGTON, David, Cubism in the Shadow of War: The Avant-Garde and Politics in Paris 1905–1914. New Haven: Yale University Press, 1998


COYLE, Laura (Ed.), At the Edge: A Portuguese Futurist. Lisboa: GRI, Corcoran Gallery, 1999


COWLING, Elizabeth, MUNDY, Jennifer Mundy (Eds.), On Classic Ground: Picasso, Léger, de Chirico and the New Classicism 1910-1930. London: Tate Gallery Publications, 1990


DELGADO, Antonio Sáez, “Ramón Gómez de la Serna e o Ramonismo em Portugal”, GÓMEZ DE LA SERNA, Ramón, Saudades de Portugal. Lisboa: Abysmo, 2019, 7-21


____________________, “A recepção de Almada Negreiros em Espanha”, Raquel Henriques da Silva e Fernando Cabral Martins (Eds.), Revista de História da Arte— série W— Almada Negreiros. N.2 (2014), 52-61


____________________, “Sobre la encrucijada ideológico-estética del modernismo y la vanguardia en la Península Ibérica: el caso de la revista Contemporânea”, César Rina (ed.), Procesos de nacionalización e identidades en la Península Ibérica, Universidad de Extremadura, 2017


DELGADO, Antonio Sáez, PAULA-SOARES, Filipa (Eds.), Almada Negreiros em Madrid. Madrid: Ediciones UAM, 2016


DELGADO, Antonio Sáez, ISASI, Santiago Pérez, De Espaldas Abiertas: Relaciones literarias y culturales ibéricas (1870-1930). Granada: Lavela, 2018


DELGADO, Antonio Sáez, GASPAR, Luís Manuel Gaspar (Eds.), Suroeste. Relações literárias e artísticas entre Portugal e Espanha (1890-1936). Badajoz e Lisboa: Ministério de Cultura, Assírio & Alvim, 2010


DIAS, Fernando Rosa (Ed.), Santa Rita Pintor: polémicas e controvérsias. Lisboa: Documenta, 2019, 141-185


DIX, Steffen (Ed.), 1915, O Ano do Orpheu. Lisboa: Tinta da China, 2015


DIX, Steffen, PIZARRO, Jerónimo, Portuguese modernisms: multiple perspectives on literature and the visual arts. London: Routledge, 2010


DRUCKER, Johanna, Graphesis: Visual Forms of Knowledge Production. Cambridge: Harvard University Press, 2014


__________________, Theorizing Modernism: Visual Art and the Critical Tradition, New York: Columbia University Press, 1994


ELKINS, James (Ed.), Is Art History Global?. New York and London: Routledge, 2007


ESPAGNE, Michel, WERNER, Michael (Eds.), Transferts: Les relations interculturelles dans l’espace franco-allemand (XVIII et XIXème siècles). Paris: Editions recherche sur les civilizations, 1988


ESQUÍVEL, Patrícia, Teoria e Crítica de Arte em Portugal (1921-1940). Lisboa: Colibri, IHA, 2007


EYSTEINSSON, Astradur, LISKA, Vivian (Eds), Modernism: A Comparative History of Literature in European Languages. Amsterdam and Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 2007, 2 vols.


FANÉS, Fèlix, Pintura, collage, cultura de masas: Joan Miró, 1919-1934. Madrid: Alianza Editorial, 2007


FANÉS, Fèlix, MINGUET, Joan M. (Eds.), Barcelona zona neutral 1914-1918. Barcelona: Fundació Joan Miró, 2014


FAXEDAS, Maria Lluïsa, “Barradas’ Vibrationism and its Catalan Context”, RIHA Journal, Special Issue: Southern Modernisms, 2016, article 0135


FERNANDES, João, PINEDA, Mercedes (Eds.), PESSOA: Todo Arte es una forma de literatura. Madrid: MNCARS, 2018


FERREIRA, Paulo, Correspondance de quatre artistes portugais Almada Negreiros, José Pacheco, Souza Cardoso, Eduardo Viana avec Robert et Sonia Delaunay. Paris: PUF, 1972


FERREIRA, Sara Afonso, “Almada e Espanha: ‘Os Embaixadores Desconhecidos’”, Antonio Sáez Delgado e Luís Manuel Gaspar (Eds.). Suroeste. Relaciones literarias y artísticas entre Portugal y España (1890‐1936). Badajoz: MEIAC/SECC, Assírio & Alvim, vol. I, 2010, 283-312


FERRO, António, Obras de António Ferro 1: intervenção modernista. Barcelos: Verbo, 1986


FEUCHTER, Jörg, “Cultural Transfers in Dispute: An Introduction”, Jörg Feuchter, F. Hoffmann, Bee Yun (Eds). Cultural Transfers in Dispute: Representations in Asia, Europe and the Arab World since the Middle Ages. Frankfurt: Verlag, 2011


FOSTER, Hal, KRAUSS, Rosalind, BOIS, Yve-Alain, BUCHLOH, Benjamin, Art since 1900: modernism, antimodernism, postmodernism. London: Thames and Hudson, 2004


FRANÇA, José-Augusto, Amadeo & Almada. Venda Nova: Bertrand, [1957] 1985


___________________, A Arte em Portugal no Século XX. Venda Nova: Bertrand, 1991 (3ª edição)


____________________, “‘Contemporânea’ e os anos 20 portugueses”, Revista de Comunicação e Linguagens. N.12-13 (Janeiro 1991)


____________________, Os Anos Vinte em Portugal. Lisboa: Presença, 1992


FREITAS, Maria Helena de (Ed.), Amadeo de Souza Cardoso. Paris: Réunion des Musées Nationaux—Grand Palais, 2016


______________________ (Ed.), Diálogo de Vanguardas. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 2006


GARCIA, José Luís, Mário Domingues: A Afirmação Negra e a Questão Colonial. Textos 1919-1928. Lisboa: Tinta da China, 1921


GARRIDO, Alfonso Braojos, Alfonso XIII y la Exposición Iberoamericana de Sevilla de 1929. Sevilla: Universidad de Sevilla, 1992


GIL, Isabel Capeloa, PINTO, Paulo Campos (Eds.), Os Ballets Russes: modernidade após Diaghilev, Lisboa: Sistema Solar, 2018


GÓMEZ, Luis Ángel Sánchez, “África em Sevilla: la exhibición colonial de la Exposición Iberoamericana de 1929”, Hispania. Revista Española de Historia, Vol. LXVI, n. 224 (set.-dez. 2006), 1045-1082


GREEN, Christopher, “Español, italiano, francés y catalán: Picasso em Barcelona, junio-noviembre de 1917”, Fèlix Fanés e Joan M. Minguet (Eds.), Barcelona zona neutral 1914-1918. Barcelona: Fundació Joan Miró, 2014, 201-209


GREENBERG, Clement, The collected essays and criticism (ed. J. O’Brian). Chicago: University of Chicago Press, 4 vols., 1986


GREENBLATT, Stephen, Cultural Mobility: A Manifesto. Cambridge: Cambridge University Press, 2010


GÓMEZ DE LA SERNA, Ramón, Saudades de Portugal. Lisboa: Abysmo, 2019


GONÇALVES, Rui Mário, História da Arte em Portugal — Pioneiros da Modernidade, vol 12. Lisboa: Alfa, 1988


____________________, Amadeo de Souza-Cardoso: A ânsia de originalidade. Lisboa: Caminho, 2006


JARDÍ, Enric, Els Moviments d’Avanguarda a Barcelona. Barcelona: Ediciones Cotal, 1983


JIMÉNEZ-BLANCO, María Dolores, “Charchoune, um Dadaísta (casi) desconocido em la Barcelona de 1917”, Daniel López del Rincón (Ed.), Arte en Guerra. Barcelona capital del Arte de Vanguardia 1914-1918. Logroño: Siníndice Editorial, 2018, 167-188


JOYEUX-PRUNEL, Béatrice, Les avant-gardes artistiques 1848-1918: Une histoire transnationale. Paris: Gallimard, 2015


______________________, Les avant-gardes artistiques 1918-1945. Une histoire transnationale, Paris: Gallimard, 2017


______________________, “ARTL@S: A Spatial and Trans-national Art History. Origins and Positions of a Research Program”. ARTL@S Bulletin. Vol.1, Issue1, Article 1, 2012


______________________, “Art history and the global: deconstructing the latest canonical narrative”, Journal of Global History. Vol.14, Issue 3, 2019, 413-435


______________________, “The uses and Abuses of Peripheries in Art History”, Artl@s Bulletin, Vol. 3, Issue 1 (Spring 2014), pp. 4-7


______________________, “Provincializing Paris. The Center-Periphery Narrative of Modern Art in Light of Quantitative and Transnational Approaches”, Artl@s Bulletin. Vol. 4, Issue 1 (Spring 2015), pp. 40-64


______________________, “Peripheral Circulations, Transient Centralities: The International Geography of the Avant-Gardes in the Interwar Period (1918–1940)”. Visual Resources, Vol. 35, Issue 3-4, 2019, 295-322


KADUSHIN, Charles. Understanding Social Networks: Theories, Concepts, and Findings. New York: Oxford University Press, 2012


KAUFMANN, Thomas DaCosta, DOSSIN, Catherine, JOYEUX-PRUNEL, Béatrice (Eds.), Circulations in the Global History of Art. London and New York: Routledge, 2017


KIENLE, Miriam (guest editor). Artl@s BulletinVisualizing Networks: Approaches to Network Analysis in Art History. Vol.6, Issue 3 (Fall), 2017


KRAUSS, Rosalind, Miró: magnetic fields. New York: The Solomon R. Guggenheim Foundation, 1972


KUBLER, George, The Shape of Time: Remarks on the History of Things. New Haven and London: Yale University Press, 1962


LAFARGA, Francisco, PEGENAUTE, Luis, GALLÉN, Enric (Eds.), Interacciones entre las literaturas ibéricas. Bern: Peter Lang, 2010


LEAL, Joana Cunha, “Disclosing the Ultimate Mediterranean Cubist Village. Place, Identity and Politics in Eduardo Viana’s Olhão Landscapes”. Artl@s Bulletin, Vol. 10, Issue 2, 2021, 103-115


________________, "Trapped bugs, rotten fruits and faked collages: Amadeo Souza Cardoso’s troublesome modernism". Konsthistorisk tidskrift/Journal of Art History, Vol. 82, Issue 2. London: Routledge, 2013, 99-114


_________________, “Sintomas de ‘regionalismo crítico’: sobre o ‘decorativismo’ na pintura de Amadeo Souza Cardoso”. ARBOR, Vol. 190, N. 766. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 2014, artigo 113


__________________, “A Long-Distance Call? Social Space and Corporation Nouvelle’s Places of Production”, Visual Resources. Vol. 35, Issue 3-4 (2019), 323-352


LÉGER, Marc James, Don’t Network: The Avant-Garde after Networks. Colchester: Minor Compositions, 2018


LIONNET, Françoise, SHIH, Shu-mei (Eds.), Minor Transnationalism. Durham: Duke University Press, 2005


LOCHER, Hubert, “The idea of the canon and canon formation in Art History”. Matthew Rampley, Thierry Lenain, Hubert Locher, Andrea Pinotti, Charlotte Schoell-Glass and Kitty Zijlmans (Eds.). Art History and Visual Studies in Europe: Transnational Discourses and National Frameworks. Leiden and Boston: Brill, 2012, pp. 29-40


LÓPEZ DEL RINCÓN, Daniel (Ed.), Arte en Guerra. Barcelona capital del Arte de Vanguardia 1914-1918. Logroño: Siníndice Editorial, 2018


LUBAR, Robert S., “Cubism, Classicism and Ideology: The 1912 Exposició d’Art Cubista in Barcelona and French Cubist Criticism”, Elizabeth Cowling and Jennifer Mundy (Eds.), On Classic Ground: Picasso, Léger, de Chirico and the New Classicism 1910-1930. London: Tate Gallery Publications, 1990, pp.309-23


________________, “Miró in 1924: Cubism and the subject of vision,” Agnès Angliviel de La Beaumelle (Ed.), Joan Miró, 1916–1934, Paris: Centre Georges Pompidou, 2004)


MACEDO, Diogo, 14, Cité Falguière. Separata da “Seara Nova”, 1930


MAS, Ricard (Ed.), Dossier Marinetti. Barcelona: Universitat de Barcelona, 1994


MEJÍAS-LOPEZ, Alejandro, The Inverted Conquest: The Myth of Modernity and the Trasantlantic Onset of Modernism, Nashville: Vanderbilt University Press, 2010


MELO, Daniel, Salazarismo e Cultura Popular (1933-1958), Instituto de Ciências Sociais, Lisboa, 2001


MENDELSON, Jordana, Documenting Spain: Artists, Exhibition Culture, and the Modern Nation, 1929-1939. Penn State University Press, 2005


MITTER, Partha, “Decentering Modernism: Art History and Avant-Garde from the Periphery”. The Art Bulletin, Vol. 90, N.4 (Dec. 2008), pp. 531-548


Ó, Jorge Ramos do, Os Anos de Ferro, o Dispositivo Cultural durante a «Política do Espírito», 1933-1949, Editorial Estampa, Lisboa, 1999


PALOMARES-SALAS, Claudio, The Spatiality of the Hispanic Avant-Garde: Ultraísmo & Estridentismo, 1918-1927. Leiden: Brill, 2020


PERAN, Martí, SUÀREZ, Alícia, VIDAL, Mercè (Eds.), El Noucentisme: Un Projecte de Modernitat. Barcelona: Generalitat de Catalunya, Departament de Cultura; Enciclopèdia Catalana; Centre de Cultura Contemporània de Barcelona, 1994


PÉREZ-ORAMAS, Luis, Joaquín Torres-García: The Arcadian Modern (New York: Museum of Modern Art, 2015


PERLOFF, Marjorie, The Futurist Moment: Avant-Garde, Avant Guerre, and the Language of Rupture. Chicago, The University of Chicago Press, [1986] 2003


PESSOA, Fernando, Sobre Orpheu e o Sensacionismo (edição de Fernando Cabral Martins e Richard Zenith). Porto: Assírio e Alvim, 2015


PIOTROWSKI, Piotr, “Toward a Horizontal History of the European Avant-Garde”. Sascha Bru and Peter Nicholls (Eds.), Europa! Europa?: The Avant-Garde, Modernism and the Fate of a Continent. Berlin: De Gruyter, 2009, vol. I, pp. 49-58


PIRES, Daniel, OLIVEIRA, António Braz de (coord.), Pacheko, Almada e “Contemporânea”. Lisboa: Bertrand, CNC, 1993


PIZARRO, Jerónimo (Ed.), Fernando Pessoa. Sensacionismo e Outros Ismos. Lisboa: INCM, 2009


POGGI, Christine, In Defiance of Painting: Cubism, Futurism, and the Invention of Collage. – New Haven: Yale University Press, 1992


POSNER, Miriam, “Digital Humanities”. Michael Krackman and Mary Celeste Kearney  (Eds.), The Craft of Criticism: Critical Media Studies in Practice. New York and London: Routledge, 2018


QUENTAL, Antero de, Causas da Decadência dos Povos Peninsulares. Lisboa: s.n., [1871]


RAMPLEY, Matthew, LENAIN, Thierry, LOCHER, Hubert, PINOTTI, Andrea, SCHOELL-GLASS, Charlotte, ZIJLMANS, Kitty (Eds.), Art History and Visual Studies in Europe: Transnational Discourses and National Frameworks. Leiden and Boston: Brill, 2012


RINA, César (Ed.), Procesos de nacionalización e identidades en la Península Ibérica, Universidad de Extremadura, 2017


ROBINSON, William H., FALGÀS, Jordi, LORD, Carmen Belen (Eds.), Barcelona and Modernity: Picasso, Gaudí, Miró, Dalí. New Haven and London: Yale University Press, 2007


ROSMANINHO, Nuno, A Deriva nacional da Arte. V. N. Famalicão: Húmus, 2018


ROUSSEAU, Pascal, La aventura simultánea: Sonia e Robert Delaunay en Barcelona, Univ. Barcelona, 1995


SALGADO, José Luís Bernal, DELGADO, Antonio Sáez (Eds.), El Ultraísmo Español y la Vanguardia Internacional. Madrid: Instituto Cervantes, 2019


SANTOS, Mariana Pinto dos (Ed.), José de Almada Negreiros: uma maneira de ser moderno. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 2017


SANTOS, Mariana Pinto dos, LEAL, Joana Cunha, TORRAS, Begoña Farré (Eds.), Revista de História da Arte — série W. — N.9— Life outside the canon. Hommage to Foteini Vlachou (1975-2017), 2021


SAPEGA, Ellen W., “World War I and the Arts: The ‘Geração de Orpheu’ and the Emergence of a Cosmopolitan Avant-Garde”, e-jounal of Portuguese History, Vol.15, n.1 (June 2017)


SARDICA, José Miguel, Ibéria. A relação entre Portugal e Espanha no século XX. Lisboa: Alêtheia, 2013


SILVA, Raquel Henriques da, “José de Almada Negreiros: Modernism in the Visual Arts”, Steffen Dix and Jerónimo Pizarro (Eds.), Portuguese modernisms: multiple perspectives on literature and the visual arts. London: Routledge, 2010, 69-89


______________________, “Os anos do Orpheu e de Portugal Futurista”, Paulo Pereira (Dir.), História da Arte Portuguesa, vol.3. Lisboa: Círculo de Leitores, 1999, pp. 370-377


______________________, “Paisagens de Olhão”, Eduardo Viana. Porto: Fundação de Serralves, 1992


SILVA, Raquel Henriques da, MARTINS, Fernando Cabral (Eds.) Revista de História da Arte— série W— Almada Negreiros. N.2 (2014)


SILVA, Raquel Henriques da, SOARES, Marta (Eds.) e VASCONCELOS, Maria João (Coord.), Amadeo de Sousa-Cardoso Porto—Lisboa 2016—1916. Porto: Museu Nacional de Soares dos Reis, 2016


SILVER, Kenneth, Esprit de Corps: the Art of the Parisian Avant-Garde and the First World War, 1914-1925. Princeton University Press and Thames and Hudson, 1989


SILVERMAN, Renée, “A Europeanizing Geography. The First Spanish Avant-Garde’s Re-Mapping of Castile (1914–1925)”, Sascha Bru and Gunther Martens (Eds.) The Invention of Politics in the European Avant-Garde (19061940). Leiden: Brill, 2016, pp. 217–233


__________________, “Questionning the Territory of Modernism: Ultraísmo and the Aesthetic of the First Spanish Avant-Garde”, The Romanic Review, Vol. 97, nº1, 2006


SMITH, Terry, “The Provincialism Problem,” Artforum 13, no. 1 (1974): 54–9


SOARES, Marta, “A Pintura entre o cinematógrafo e a colecção oceanográfica: as exposições de Amadeo de Sousa-Cardoso no Jardim Passos Manuel e na Liga Naval Portuguesa”, Raquel Henriques da Silva e Marta Soares (Eds.) e Maria João Vasconcelos (Coord.), Amadeo de Sousa-Cardoso Porto—Lisboa 2016—1916. Porto: Museu Nacional de Soares dos Reis, 2016, 45-85


TAVARES, Cristina de Azevedo, “José Pacheco e os ‘Novos’”, in Daniel Pires e António Braz de Oliveira (coord). Pacheko, Almada e “Contemporânea”. — Lisboa: Bertrand, CNC, 1993


TEJERO, Cristina Martínez, ISASI, Santiago Pérez (Eds.), Perspectivas críticas sobre os estudos ibéricos. Veneza: Edizioni Ca’Foscari, 2019


TORRAS, Begoña Farré, “No Laughing Matter: Modernism and Xavier Nogués’ Cartoons”, RIHA Journal, Special Issue: Southern Modernisms, 2016, article 0134


TRINDADE, Luís, O estranho caso do nacionalismo português. Lisboa: ICS, 2008


VALVERDE, Isabel, “Entre hospitalidad y propaganda. La Exposició d’Art Francès en la Barcelona de la Primera Guerra Mundial”, Acta/Artis. Estudis d’Art Modern. N. 4-5, (2016-2017), 189-203


VASCONCELOS, Ana (Ed.), O Círculo Delaunay/ The Delaunay Circle. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 2015


_________________ (Ed.), Dominguez Alvarez: 770, rua da Vigorosa, Porto. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 2006


VIDAL Mercè, 1912 L’Esposició d’Art Cubista de les Galeries Dalmau. Barcelona: Universitat de Barcelona, 1996


VIDAL i OLIVERAS, Jaume, Josep Dalmau: l’aventura per l’art modern. Barcelona: Fundació Caixa Manresa, 1993


______________________, “Dalmau: El primer marxant de Joan Miró”, Miró-Dalmau-Gasch l'aventura per l'art modern, 1918-1937. Barcelona: Generalitat de Catalunya, 1993, 70-74.


VLACHOU, Foteini, “Why spatial? Time and the Periphery”. Visual Resources, Vol. 32, Issue 1-2 (2016), pp. 9-24


 

Método de ensino

Aulas expositivas teóricas asseguradas pelas docentes, seguidas da análise e discussão de textos em regime de seminário (baseado numa antologia pré-definida e disponibilizada aos alunos via Inforestudante). São também apresentados e discutidos em seminário os ensaios de investigação (15-18 pags) relacionados com os conteúdos programáticos e entregues no final do semestre pelos alunos.

Método de avaliação

Método de avaliação

1) participação nos seminários baseada na leitura de textos pré-definidos e apresentação e discussão do trabalho final - 40.0%

2) trabalho de investigação final - 60.0%

Conteúdo

I. Uma perspectiva historiográfica: questões teóricas e metodológicas:


1. A história da arte entre a geografia da arte e a crítica pós-colonial: da crise das narrativas eurocêntricas à história da arte global;


2. O debate centro-periferia e o lugar paradoxal da Península Ibérica;


3. As historiografias da arte nacionais face às noções transnacionais de redes e transferências artísticas;


4. Redes e mapas: algumas questões em torno das humanidades digitais


II. Casos de estudo:


1. Circulação e transferências das primeiras vanguardas. Amadeo de Souza Cardoso e as colónias artísticas em Paris no início do século XX


2. O culto do classicismo e do Mediterrâneo no Noucentisme e a recepção ibérica do cubismo.


3. As vanguardas locais. Lisboa de Orpheu e do sensacionismo. Barcelona como centro de produção e difusão artística. A exposição de Pintores Íntegros em Madrid.


4. Circulação e transferências artísticas no período da Grande Guerra. A rede da Corporation Nouvelle e o circuito dos Ballets Russes.


5. O projecto da revista Contemporânea e as raízes do SPN: cumplicidades ibéricas e reverberações transatlânticas.


6. Almada Negreiros: transferências e deslocações entre as artes. A rede madrilena de Almada.


7. Cosmopolitismo, primitivismo e nacionalismo. Redes artísticas e construção da paisagem na pintura do modernismo: Joan Miró, Eduardo Viana e Dominguez Alvarez